Áo dài huỳnh mai

Thời tiết, khí hậu tuần hoàn nên một năm có bốn mùa là xuân, hạ, thu, đông. Thiên nhiên, tiêu biểu bằng sự sống của cỏ cây, chịu ảnh hưởng của khí hậu, thời tiết, theo người xưa thì tiếp diễn trong một chu kỳ sinh hóa là xuân sanh, hạ trưởng, thu liễm và đông tàng, có nghĩa là thảo mộc sanh sôi, bừng sống trong khí xuân ấm áp; tăng trưởng nhanh chóng dưới nắng hè rực rỡ; và thu lại, rút vào khi hơi thu se sắt; cuối cùng là ẩn náu qua cái giá buốt mùa đông; rồi lại xuân để sang một năm mới.

Trong lịch sách của các nền văn minh cổ xưa thì mùa thu là mùa có nhiều lễ hội quan trọng, vì là lúc thu hoạch mùa màng sau một thời gian trồng trọt, trong nền nông nghiệp của loài người. Đầu mùa thu là giai đoạn chuyển tiếp từ thời tiết nóng ấm sang lạnh giá
( nhiệt độ hạ thấp dần đi ở Bắc bán cầu ), là thời điểm mà ban ngày ngắn dần lại, ban đêm dài hơn lên, tức là thời gian có ánh sáng mặt trời ngày càng ít đi.

Cường lực ánh sáng giảm xuống cũng là nguyên nhân gây ra cảm giác ưu tư, pha chút thẫn thờ, tạo nên trạng thái buồn mơ hồ, vô cớ nơi con người. Đó là phản ứng tự nhiên của cơ thể con người trước sự thay đổi của thời tiết, khí hậu đối với thời gian và không gian. Buồn thu, có lẽ vậy, nặng lòng, buồn vì cảnh vật do tiết thu mang lại.

Chiều se sẽ hương
Vườn se sẽ sương
Đường se sẽ quạnh
Trời se sẽ lạnh
Người se sẽ buồn – Dương Tường

Cường độ quang kỳ yếu đi vào mùa thu chính là nguyên nhân làm cho phần lớn các loại lá cây đổi màu rồi rơi rụng. Màu ở lá cây do ba sắc tố: Xanh ( chlorophyll ), đỏ ( anthocyanins ) và vàng ( carotenoids ) tạo thành qua quá trình tao đổi chất của các tế bào lá. Trong giai đoạn phát triển vào mùa xuân, mùa hè, sắc tố xanh bao phủ bên ngoài, nên lá có màu xanh. Khi ánh sáng bớt nhiều đi thì quá trình tổng hợp diệp lục tố để tạo năng lượng cho cây sẽ ngưng lại, sắc tố vàng vốn đã chứa sẵn trong mỗi chiếc lá bị che khuất, nay sẽ xuất hiện. Sắc tố đỏ được tạo ra để hỗ trợ việc hấp thụ chất dinh dưỡng của cây từ lá cây, trước khi lá cây bị rụng, do đó một số lá cây có màu đỏ.

Những chiếc lá bay trong không gian
pha vào mùa sắc vàng, sắc đỏ
từng mảng màu rơi xuống hai vai
mùa thu về gọi ai mở cửa – Trần Mộng Tú

Khi lá bắt đầu vàng, lá sẽ không còn hấp thụ nước và các hợp chất hữu dụng được nữa, để rồi tự mình khô héo, tế bào của cuống lá cũng dần dần suy yếu, cuối cùng đến lúc lá lìa cành, lìa cây. Chỉ cần một cơn gió thu về để đón lá đi, là lá chuyển mình vẫy chào giã biệt, xoay xoay nhiều vòng trong không gian như tặng đời một vũ điệu cuối cùng đẹp nhất, và đáp xuống nhẹ nhàng, ngủ yên thiên thu, rồi mục nát dưới nguồn cội.

Gió dìm lá xuống dưới tầm sâu
Rồi hất tung lên đỉnh ngọn sầu
Hỏi lá quay cuồng trăm hướng gió
Gió về muôn nẻo, lá về đâu? – Ngô Minh Hằng

“ Những chiếc lá vàng rơi từ trên cái không gian trong vắt, rồi uốn lượn theo những cơn gió mà ta có thể cảm thấy được bằng sự mềm mại như có sóng của khoảng không trước mặt. Từ từ chạm mặt đất, những chiếc lá vàng cứ cuộn tròn thành một khối, lăn đi lăn đi như trẻ con nô đùa, thể như chúng đang chơi cút bắt với những cơn gió nhẹ đang đuổi theo, vờn theo chúng trên mặt đường. Gió là những bà mẹ đuổi theo cái đám trẻ con- lá vàng đang cười rúc rích trên mặt lộ. Những mặt đường uốn cong, tầm nhìn ra phía trước là một không gian cô đọng của một bức tranh, cái khoảng thở duy nhất của bức tranh ấy là bầu trời xanh ngắt mở lộ bên trên những hàng cây. Trong cái không gian ấy, mình có thể nghe tiếng lao xao của lá vàng trên mặt đường, có cái cảm giác là đang chạy theo từng cuộn, từng cuộn lá vàng một, miên man mải miết. Người ta có cái cảm giác là mình đang chạy theo một mùa thu tuyệt đẹp không bao giờ dứt “- Trương Đình Trác

Mùa thu vàng tới là mùa lá vàng rơi
Và lá vàng rơi, khi tình thu vừa khơi
Nhặt lá vàng rơi, xem màu lá còn tươi
Nghe chừng đâu đây màu tê tái – Cung Tiến

Cây nào đổi màu trước lá sẽ rụng sớm. Lá rời cành để bảo toàn cho cây những dòng nhựa sống đến mùa sau. Lá buông mình xuống, hoàn thành sứ mạng của mình – Một chiếc lá rơi kết thúc một đời lá, vài chiếc lá rơi kết thúc vài đời lá … Những đời lá tiếp nối nhau trong một đời cây. Đời lá nằm trong đời cây – Sự luân chuyển từ màu xanh thắm của sự sống cho đến màu úa vàng tàn tạ, để cuối cùng trở về trong lòng đất của lá cây đã đặt cho ta bao câu hỏi về cuộc đời!? Những chiếc lá rơi tưởng chừng bình thường, lại rất vô thường. Đời lá như đời người: Sanh ra, phát triển, thương yêu, hủy diệt rồi trở về cát bụi.

lá rơi theo gió tiển mùa
lục xanh dâu biển hạ đùa ghé ngang
dạo nhân gian rực áo vàng
từ xương lá nét võ vàng mùa đi – Vũ Hoàng Thư

Sắc lá vàng mùa thu với hàng chục màu khác nhau, từ vàng nhạt, vàng xanh, vàng đỏ, vàng nâu, vàng xám mờ … rụng rơi xuống thảm cỏ hay lòng đường, tạo thành một thảm lá muôn màu vàng, cái màu vàng ray rứt của thi sỹ Bích Khê:

Ô hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi! Vàng rơi! Thu mênh mông

Rừng thu vàng , đỏ , nâu

Người xưa nhìn cây ngô đồng rụng lá mà biết thu về đâu đó “ Ngô đồng nhất diệp lạc. Thiên hạ cộng tri thu “. Mùa thu là một đề tài truyền thống trong kho tàng văn thơ cổ điển Trung Hoa: Những cảnh trí tiêu điều, lá rơi hoa rụng … Lòng người nhớ người sầu khôn nguôi nên sắc thu nhuốm màu nhân sinh: Là màu vàng lá ngô đồng, là màu đỏ lá cây phong, là màu vàng pha đỏ ly biệt của mùa thu trong câu :” Rừng phong thu đã nhuộm màu quan san “ của thi hào Nguyễn Du.

 
Văn, thi sỹ Việt Nam viết văn, làm thơ, từ cổ điển đến cận đại, đều chịu ảnh hưởng nhiều theo khuôn khổ, tính cách ước lệ của văn học Trung Hoa, hơi thở của Đường thi lẩn khuất bên trong, tạo thành những lối mòn quen thuộc, đặc trưng cho thi ca mùa thu.

” Thiên hạ vẫn cứ thấy mùa thu là ở bên Tàu… Mùa thu đồng một quê quán với Tây Thi, nàng Tây Thi quá xưa cho nên quá đẹp, và cũng vì quá xưa cho nên không ai nhớ hình ảnh. Không ai nỡ tưởng tượng nàng Tây Thi với má hồng môi son, mà chỉ cảm nàng Tây Thi chứa ánh mơ hồ không màu sắc, chỉ có êm đềm tuyệt diệu mơ màng, cũng như mùa thu.
Mùa thu là cái gì kín đáo, thanh tao bình dị và xa xôi mênh mang. Nên thu bao giờ cũng xưa, ta thấy như từ thời xưa mà về, và ta cũng thấy như rất thong thả, bình yên, thu ở trên trời mà xuống. Và cả nước Tàu cổ là một mùa thu bát ngát, bằng và rộng như một cảnh hồ không có bờ bến. 

Nhưng tôi còn thấy thu là mùa yêu… Lòng tôi cũng rạo rực những tiếng thu, ái tình ghé môi gọi lời trong gió… Thu không phải là mùa sầu. Ấy chính là mùa yêu, mùa yêu nhau bằng linh hồn, mùa những linh hồn yêu mến nhau… Trời muốn lạnh nên người ta cần nhau hơn. Và người nào chỉ có một thân, thì cần một người khác. Xuân, người ta vì ấm mà cần tình. Thu, người ta vì lạnh sắp đến mà cũng rất cần đôi “ – Xuân Diệu.